Are We Alone? is de documentaire van Tim Douwsma over de ufo’s van Gorredijk. Maar de film gaat over veel meer dan dat. In wat volgt wil ik de film bespreken. Het is misschien wat raar om een film te bespreken en te beoordelen waarin je zelf figureert, en die bovendien op je eigen boek gebaseerd is. Toch doe ik het, want na afloop liet Are We Alone? me wat verward en vooral ambivalent achter.
De documentaire Are We Alone? ging afgelopen dinsdag 3 november in Tuschinski in première. De belangstelling was enorm. Binnen een dag waren de driehonderd kaarten uitverkocht. Er was een rode loper. Er waren BN’ers. Ik was een genodigde gast, een heuse VIP, net als Willem Vlietstra (in 1974 een tiener die een uitgebreid dagboek bijhield van alle gebeurtenissen in en rondom Gorredijk) en Jan de Vries (de oud-fotograaf die in die tijd ook een ufo in Gorredijk waarnam). Wij allen figureren in de film. Een film over de ufo’s van Gorredijk. Hoe is het toch mogelijk dat 52 jaar na het gebeuren, het mysterie van de ufo’s van Gorredijk nog altijd zoveel mensen weet te boeien?
Aanvankelijk waren zes voorstellingen gepland door heel Nederland. Sommige voorstellingen waren binnen een dag uitverkocht, zelfs nog vóór de trailer online stond. De dag vóór de première kreeg ik van Tim een berichtje: Pathé had besloten dat de documentaire in zestien Pathé-bioscopen door heel Nederland te zien zou zijn. Het is raar om te bedenken dat ik dit weekeinde mezelf op het witte doek hier in Pathé Nijmegen kan gaan bekijken.
Voorafgaand aan de première-avond had ik behalve de trailer geen enkel fragment van de film gezien. Ik was enigszins gespannen, maar ook erg nieuwsgierig. Meteen na afloop wist ik al dat ik mijn visie op de film moest beschrijven. Want, zoals gezegd, de film heeft me ambivalent achtergelaten. Ik geef toe dat een kritische bespreking me lastig valt, mede omdat ikzelf ook zijdelings van alle aandacht profiteer: sinds oktober zit ook de verkoop van mijn boek weer in de lift. Een ander punt is dat de documentaire zeker geen slechte film is. Maar het gevoel dat bij mij sinds het zien van de film vooral overheerst is: het is een gemiste kans.
Presentator, zanger en nu documentairemaker Tim Douwsma groeide op in de buurt van Gorredijk en ging in het dorp naar school op de Burgemeester Harmsmaschool. Hij heeft nu de documentaire Are We Alone? gemaakt. Deze documentaire is direct geïnspireerd door mijn boek De ufo’s van Gorredijk dat in 2024 bij uitgeverij Noordboek verscheen en dat voor het eerst een uitgebreide reconstructie geeft van de gebeurtenissen van vijftig jaar geleden.
Zwevend in de Kosmos
De film begint goed. Tim Douwsma zit op een stoel, schijnbaar zwevend in de kosmos, en vertelt aan een onzichtbare persoon wat hem drijft om deze film te maken. Er volgen beelden over de Amerikaanse ufo-discussie die momenteel gaande is. In Nederland mag het bij velen onbekend zijn, maar de afgelopen maanden waren ufo’s bijna dagelijkse kost voor de reguliere Amerikaanse media. We staan op een kantelpunt, zegt Tim.
Dan gaan we naar Gorredijk, en dan blijkt dat deze film voor Tim ook heel persoonlijk is. Want de buurvrouw van Tim zag in 1974 een grote ufo boven haar huis en had Tims moeder daar ooit in het geheim over verteld. In de documentaire gaat Tim bij zijn buurvrouw op bezoek, wat enkele ontroerende beelden oplevert. Ze zitten samen in de keuken. Ondanks zijn sterrenstatus is en blijft Tim haar buurjongen. Maar toch is ze duidelijk wat onwennig. Er staat een camera op haar gericht. Haar verhaal wordt in een documentaire verwerkt. Maar ze vertelt haar verhaal nuchter. Ze heeft gezien wat ze heeft gezien. Voor mij heel herkenbaar: hoe ongelooflijk de verhalen van toen ook klinken, de mensen die in Gorredijk toen iets hebben gezien, twijfelen niet aan wat ze zagen.
Er volgen beelden van de kinderen van Gorredijk. Willem Vlietstra verschijnt in beeld. Ik kom voorbij. Jan de Vries doet zijn verhaal. Het gaat over de grote driehoek, over de straaljagers, over de ontkennende luchtmacht, en het gaat uiteraard over de nabestaanden van Geert Meijer, die zijn archief angstvallig gesloten houden. Wat zit er in dat archief? Wat heeft de luchtmacht te verbergen?
Hoelang zijn we onderweg? Een half uur? Ik zit op het puntje van mijn stoel. De filmische muziek verhoogt de stemming. Het verhaal is fascinerend. De beelden zijn mooi. We zijn ongeveer halverwege de documentaire. Het maakt nieuwsgierig naar meer. Wie heeft allemaal wat gezien? Wie was Geert Meijer? Welke kinderen van toen heeft Tim nog meer gesproken? Maar nee. Het verhaal kantelt.
Leylijnen, terpen en sterrenbeelden
Tim krijgt een telefoontje van ene Eelco de Boer. Die is erachter gekomen dat Tim aan een documentaire werkt over de ufo’s van Gorredijk. Eelco heeft een idee waarom Gorredijk de spil van ufo-activiteit was. Tim laat Eelco langskomen. En dan volgt een warrig verhaal over leylijnen, over correspondentie tussen sterrenbeelden en de ligging van terpen en dorpen.
We zien hoe Eelco de Boer Tim meeneemt langs een aantal terpen. Hij vertelt hoe hij heilig gelooft in het mysterieuze Oera Lindaboek. Ik grinnik. Dat boek is al lang ontluisterd als een laat-negentiende-eeuwse vervalsing. Eelco gaat verder: is het niet eigenaardig dat al die kerken onderhouden worden door het Prins Bernhard Cultuurfonds? Tim en Eelco lachen. Leylijnen, sterrenbeelden, mythologische namen van Friese dorpen, het Prins Bernhard Cultuurfonds, portalen naar andere werkelijkheden… Er wordt van alles gesuggereerd, maar antwoorden zijn ver te zoeken.
Robert Bridgeman verschijnt in beeld. Een zelfverklaarde mysticus die in een tombe in een Egyptische piramide is gaan liggen om daar op een fluit te spelen. De frequenties resoneren in het graniet. Hij vertelt hoe hij mentaal wordt getransporteerd naar andere werelden. Maar wat het met de casus Gorredijk te maken heeft, wordt niet duidelijk.
Waar is Tim trouwens gebleven? De film krijgt in de tweede helft een heel ander karakter. Tim is vrijwel uit beeld. Bridgeman vertelt een samenzweringsverhaal over verbroken verbinding, over hoe we in de matrix gevangen zitten. Er is geen sprake van een gesprek met Tim, deze mensen houden monologen. Ook de montage vertraagt, de mensen blijven langer in beeld terwijl ze vertellen.
Het laatste bedrijf: Tim heeft telefoon gekregen uit Londen. Twee “gerenommeerde wetenschappers” weten meer en willen met hem praten. We volgen Tim op zijn zoektocht door een druilerig Londen om te eindigen bij het echtpaar James en Desire Hurtak. Tim presenteert ze voortdurend als échte wetenschappers. Zelfs een eenvoudige online zoekopdracht laat zien dat ze zeer omstreden ideeën verkondigen via boeken als The Keys of Enoch en The 72 Names of the Myriad Expressions of the Divine Mother, en via een zelf opgericht instituut. Zodra de Hurtaks in beeld verschijnen, is Tim weer weg. Weer volgen er stellingen, hypothesen, theorieën, monologen…
Aan de oever van een kosmische oceaan
Terwijl Tim in de eerste helft van de documentaire de kijker aan de hand meeneemt, verdwijnt hij in de tweede helft grotendeels uit beeld om de kijker verdwaasd achter te laten bij een handjevol mensen met buitenissige ideeën. Volgens Tim is er kennis verdwenen. Maar kennis waarvan? Wie trekt de lijnen bij elkaar? Wie vat het voor de leek samen?
Maar de film rondt af. We gaan terug naar Tim die vertelt over hoe we vervreemd zijn van elkaar, van de natuur en van de kosmos. Ook al zie ik niet hoe dit alles te maken heeft met de ufo’s van Gorredijk, ik vind het prachtig. Tims eigen kinderen komen aan het eind kort in beeld, terwijl ze met Heit (“papa”) naar de sterrenhemel kijken.
Ik ben het met Tim eens. Ik denk dat in de huidige belangstelling voor ufo’s en voor sterrenkundige ontdekkingen duidt op een verlangen naar verbinding met de kosmos. Het was Carl Sagan die in Cosmos (de beroemde documentaireserie uit de vroege jaren 1980) de aarde beschreef als de oever van de oneindige oceaan. En wij staan daar, aan de oever, verlangend het water over te steken en terug naar huis te keren. We zijn immers sterrenstof, kinderen van de kosmos. Ik zag in het einde van Tims documentaire raakvlakken met Sagans legendarische documentairereeks.
Het verhaal blijft leven
Is het wijs om een documentaire te bespreken waar je zelf in figureert? Ik kan daar kort over zijn: het doet er uiteindelijk niet toe wat ik ervan vind. Hoe dan ook is de documentaire een succes. Er is een gigantisch publiek voor van spiritueel geïnteresseerden. En als dat publiek gefascineerd wordt door een ruim 50 jaar oude Nederlandse ufo-casus en zo het verhaal van de ufo’s van Gorredijk doorvertelt, kan ik niet anders dan Tim dankbaar zijn dat het verhaal blijft leven.
Tegelijkertijd overheerst bij mij het gevoel dat deze documentaire een gemiste kans is. Het eerste stuk van de docu, over Gorredijk, is prachtig geworden. Tim laat het mysterie staan, spant de getuigen niet voor een spirituele agenda, maakt alles niet groter of mooier dan het is. Ik ben Tim daar oprecht dankbaar voor. Het is in de tweede helft dat de documentaire in mijn ogen uit de bocht vliegt, prekerig wordt, een samenzweerderige toon krijgt. Dan verdwijnt Tim uit beeld. Dan verdwijnt het zoekende karakter van de film. Er zijn immers mensen die alles al lang denken te wéten.
Als Tim dichter bij mijn boek was gebleven en de casus Gorredijk op zichzelf verder had uitgediept, had dit al een spannende documentaire opgeleverd. Hij had nog meer kinderen-van-toen kunnen interviewen, of de persoon van Geert Meijer verder kunnen belichten. Tim zei ook dat hij naar de luchtmachtbasis was gereden voor antwoorden op zijn vragen, maar dat hij was teruggestuurd. Waarom zit dat niet in de film? En waarom zien we zo weinig van Gorredijk zelf? Wat zou het fraai zijn geweest als de makers het dorp met een drone vanaf grote hoogte hadden gefilmd om Gorredijk zo vanuit een ufo’s-point-of-view te laten zien.
Aan de productie ligt het niet. Oude foto’s beginnen met AI te bewegen. Willem Vlietstra leest als kind uit zijn dagboek, en de beelden vloeien over in Willem nu, lezend uit hetzelfde schrift. Er zijn dronebeelden van de omgeving van Gorredijk, alles omlijst met sferische muziek. De film is oogstrelend. Met zulke beeld, montage en geluid, en met Tim als bijzonder sympathieke vragensteller, had dit een historisch tijdsdocument over de Gorredijkse ufo-getuigen kunnen worden. Nu vrees ik dat de documentaire na de bioscoopperiode uit het zicht van het brede publiek verdwijnt. Hij belandt dan achter de betaalmuur van Univibes, het spirituele platform van Tim zelf, waar je een abonnement nodig hebt om te kijken.
Are We Alone? bestaat uit twee delen die niet goed bij elkaar passen. Voor wie geïnteresseerd is in de Gorredijkse ufo-casus is de film zeker de moeite waard, ongeacht of je de spirituele ideeën deelt. Vooral het eerste deel is echt het bekijken waard. Spirituele zinzoekers, mensen die zich verbonden voelen met het Univibes-platform, en wie zich interesseert voor omstreden ideeën en alternatieve wetenschappelijke concepten, zullen in de tweede helft meer vinden.
Tim Douwsma heeft een fraaie documentaire gemaakt, maar zijn hang naar spirituele antwoorden maakt de film onevenwichtig. De ultieme documentaire over de ufo’s van Gorredijk is het niet.